2) Scandi-folk
Elk Scandinavisch land heeft zijn eigen instrument: Finland de kantele, Zweden de nyckelharpa en Noorwegen de hardingfele.
psalterium, van oorsprong bespannen met paardenharen-snaren. Hij wordt getokkeld bespeeld en heeft een metaforisch, twinkelend geluid. Het aantal snaren varieert van 5 tot 40 en bovendien zijn ze tegenwoordig van metaal. De kantele kent veel varianten zoals de Russische gusli, de Estlandse kannel, de Letse kokle en de Litouwse kankles.
[kml_flashembed movie="http://www.youtube.com/v/LixNxSGzlGA" width="425" height="350" wmode="transparent" /]
De onderstaande opnamen komen van de CD ‘Mahla‘ (Kansanmusiikki-instituutti KICD 72) van Hannu Saha (foto) docent en hoogleraar volksmuziek aan de Sibelius Academy in Helsinki. Naast musicus is hij ook componist en nam zo’n acht CD’s op. Goed te horen is het verschil tussen het verschillend aantal snaren.
06-popotusPopotus (15 paardenhaar snaren)
10-rykalinnun-laulu-_-song-of-a-mating-birdRykälinnun Laulu / Song Of A Mating Bird (5 metalen snaren)
02-rantalehto-_-riverside-groveRantalehto / Riverside Grove (36 metalen snaren)
- De nyckelharpa (lett; sleutelharp) komt uit Zweden (Uppland). Druktoetsen viool uit de 13de eeuw, familie van de draailier. Beide instrumenten worden bespeeld door het indrukken van gestreken snaren. De nyckelharpa heeft resonatie- en bourdon-snaren, die meeklinken als je erop speelt. Dat geeft het instrument een bredere, gedragen sound. Het instrument krijgt hernieuwde belangstelling door de folk-revival van de jaren ‘60. Een van de beste nyckelharpa-bands is Väsen (zie YouTube hieronder). Overigens wordt er volop geëxperimenteerd met de nyckelharpa, zoals de ‘bas’uitvoering die moraharpor heet en de silverbasharpa die een diepere ‘drone’, bourdon-klank heeft.
[kml_flashembed movie="http://www.youtube.com/v/tWorsJwzycw" width="425" height="350" wmode="transparent" /]
De opnamen hieronder komen van de CD Metropol (KMH Forgalet KMHCD19) van het trio Nordic (nyckelharpa/cello/mandoline). Een uiterst origineel trio dat eigen composities bewerkt tot traditionals. Voor een uitgebreidde concert-recensie klik op Womex 2009.
04-barriarrenBarriärren
07-vigselregnVigselregn
12-efter-digEfter Dig
- Tot slot de hardingfele, de resonatie-viool uit Noorwegen met acht snaren waarvan vier meeklinken als je erop speelt. Dit principe komen we ook al tegen in Engeland bij de viola d’amor uit de 17de eeuw. Oorspronkelijk komt de hardingfele uit het zuiden van Noorwegen en wordt gebruikt tijdens het dansen met luid voetgestamp. Bovendien is het instrument rijk versiert met ingelegde ornamenten.
[kml_flashembed movie="http://www.youtube.com/v/0ioX9-UGboc" width="425" height="350" wmode="transparent" /]
Twee opnamen van de hardingfele speler John Ole Morken (1979; Trondheim/Z-Noorwegen). Een violist die op zoek gaat naar oude traditionele melodiëen uit Zuid Noorwegen. Zestien daarvan zette hij op de CD ‘Slatter fra Hessdalen…’ (Etnisk Musikklubb EM38). Op deze CD brengt hij oude fiddle-traditie weer tot leven.
08-dragmyrhaugslaytt-masurka-etter-peder-o-vayrhusDragmyrhaugslått, Masurka Etter Peder O. Vårhus
20-bruras-brurmarsjBruras Brurmarsj
(c) Mattie Poels.
