Kaukasus-2: Azerbeidjan & Georgië
Beluister hier de uitzending van 24 april
Uit Azerbeidjan komt de pianiste Aziza Mustafa Zadeh. Ze wordt geboren in een muzikaal nest in de hoofdstad Baku in 1969. Haar vader is de jazz-pianist Vagif Mustafa Zadeh die al experimenteerde met traditionele jazz-gerelateerde muziek. Een idioom waar zijn dochter Aziza rijkelijk op voortborduurt. Haar moeder is de klassieke zangeres Eliza Mustafa Zadeh, tegenwoordig ook haar manager. Vagif overleed tijdens een concert aan een hartaanval, 39 jaar oud.
In 1986 speelt Aziza een aantal door Thelonious Monk gecomponeerde stukken in de Mugam stijl. Een Azerbeidjaanse modale benadering waarbij wordt uitgegaan van één toonladder. Niet zo vreemd want dat gebeurde in de Westerse jazz al jaren door o.a. Miles Davis en John Coltrane. Alleen gebruikt Aziza de Azerbeidjaanse modi/toonsoorten die zijn opgebouwd uit mini-melodieën en sferen die passen bij de Azerbeidjaanse poëzie en muziekcultuur. Wellicht een nogal wazig verhaal maar als je de muziek hoort, is het duidelijk:
Tegenwoordig woont ze in Duitsland en is haar moeder haar manager. Ze werkte met grote jazz-musici zoals de saxofonist Bill 
Evans, Stanley Clarke, Al di Meola en drummer Omar Hakim op haar CD Dance of Fire uit 1995. Een uitgelezen bezetting die perfekt past bij haar ritmische muziek.
Gitarist Al di Meola zegt over haar: “Aziza is een genie, zowel als pianiste, zangeres en componiste. Wat ik hoor is haar cultuur, Azerbeidjan“. Dat klopt zeker, maar er is meer; want tussen de noten hoor je ook de klassiekers Bach en Chopin en zijn invloeden te horen van Chick Corea.
Bovendien is zij naast pianiste ook een groot zangeres. Wellicht even wennen; zang met veel ‘Azerbeidjaanse’ tonen dat wel, maar doortastend gezongen en gespeeld en elke noot is raak. Hierdoor komt de muziek als een warme douche je speakers uit! Overigens trad Aziza drie keer op tijdens het North Sea Jazz Festival van ‘94, ‘95 en ‘02.
De muziek uit Georgië heeft een bijzondere meerstemmigheid die zeer herkenbaar is. Veelal mannen zingen de drank-, oogst-, mars- en feestliederen. Het land zit er vol mee.
Veel van de liedjes uit Georgië worden meerstemmig bewerkt op verschillende manieren: in Oost-Georgië over het algemeen meerstemmig met een ‘drone’; lage, liggende toon die als een soort bourdon fungeert als begeleiding. In West-Georgië gebruikt men vooral de polyfonie. Het zingen in Georgië hoort bij het sociale leven en zingen tijdens of na het eten is zeer gebruikelijk.
- De meerstemmigheid is een handelsmerk geworden van Georgië en zeer herkenbaar. Zingen gebeurt over het algemeen a-capella, met minimaal drie stemmen en als begeleidingsinstrument gebruikt men de gitaar, de chonguri (peervormig 4-snarig instr.), de panduri (3 snarig instr.) de salamuri (fluit) en de doli (trommel).
In onderstaande YouTube een lied uit Oost-Georgië met duidelijk de ‘drone’.
Het Ensemble Kereoni wordt opgericht in Tbilisi de hoofdstad van Georgië.
De vijf leden van de groep treden op in Europa en tot 2004 zijn ze jaarlijks in Nederland voor een concert reeks langs kleine podia. Deze concerten zijn ontstaan uit de Nederlands/Georgische betrekkingen.
Tijdens de 2de W.O. vochten Georgische soldaten op het eiland Texel tegen de Duitse bezetters. De gesneuvelde soldaten liggen nu begraven op de Georgische begraafplaats en jarenlang zorgden de bewoners van het Waddeneiland ervoor dat de plek netjes werd onderhouden. Als dank hiervoor kwam het Ensemble Kereoni jarenlang naar Texel om concerten te geven. Deze concerten waren echter zo succesvol dat de ze werden uitgebreid tot heel Nederland en de groep nam zo’n vijf CD’s op. De mannen van Kereoni zijn nu echter op leeftijd en een tour zit er daardoor niet meer in.
Uit de V.S. komen de zangers Alan Gasser, Stuart Gelzer en Carl Linich.
Zij vormen samen het Trio Kavkasia (Trio Kaukasus). Al meer dan 50 jaar zingen zij de traditionele liederen uit Georgië, maken zij CD’s en geven ze workshops. Aangezien de Georgische meerstemmigheid van oorsprong drie-stemmig is, geeft het Trio Kavkasia een prachtig helder beeld van deze bijzondere polyfonie.
De uitzendlijst van 24 april 2010.
Titel cd: ‘New Apricot’
1) Titel track: Rooster Run (A. Tuncboyaciyan) 3’22
2) Titel track: Don’t go away from yourself (A. Tuncboyaciyan) 3’56
3) Titel track: Don’t go away from yourself (A. Tuncboyaciyan) 3’56
Uitvoerende: A. Tuncboyaciyan/Armenian Navy Band
Label: Imaj Müzik 2001
Titel cd: ‘Love is not in your mind’
4) Titel track: Black Water (A. Tuncboyaciyan) 4’03
Uitvoerende: Arto Tuncboyaciyan/Vahagn Hayrapetyan
Label: Heaven and Earth HE 15
Titel cd: ‘Le Voyage en Armenie’
5) Titel track: Butterfly (A. Tuncboyaciyan) 3’32
6) Titel track: Zetuni Zar (A. Tuncboyaciyan) 4’53
Uitvoerende: Arto Tuncboyaciyan
Label: Iris 3001 963
Uitvoerende: Arto Tuncboyaciyan
Titel cd: ‘Dance of fire’
7) Titel track: Bana Bana Gel (A. M. Zadeh) 7’51
8 ) Titel track: Dance of fire (A. M. Zadeh) 6’03
9) Titel track: Sheherezadeh (A. M. Zadeh) 2’52
Uitvoerende: Aziza Mustafa Zadeh
Label: Columbia
Titel cd: ‘Shamans’
10) Titel track: Holiday Blessing (A. M. Zadeh) 4’33
Uitvoerende: Aziza Mustafa Zadeh
Label: Decca 470 234-2
Titel cd: ‘Cristal’
11) Titel track: Hekiat (Trad.) 5’18
12) Titel track: Bouïr (N. Noïan/Z. Blbulyan) 3’12
13) Titel track: Es Guicher (Komitas) 5’18
Uitvoerende: Nara Noïan
Label: AMG Records AMG138
Titel cd: ‘Kino’
14) Titel track: Kélé-Kélé (Komitas) 3’40
Uitvoerende: Nara Noïan
Label: KaK Records KaK002
Titel cd: ‘Opus the Lizard’
15) Titel track: Dance (Trad.) 4’18
16) Titel track: Alagioz (Trad.) 4′30
Uitvoerende: Nor-Dar
Label: Libra Music L.M. 005-2
Titel cd: ‘Armenian Legend’
17) Titel track: The seduction of King Tiridates & murder of Hripsime (L. Melis) 3’12
18) Titel track: The Christian Women Feed St. Gregory in Secret (L. Melis) 4’44
Uitvoerende: Lázló Melis
Label: BMC CD 062
Titel cd: ‘Armanian Traditional Songs’
19) Titel track: Im tchinari yare (Trad.) 1’05
20) Titel track: Garoun a, dzoun a aral (Trad.) 1’39
Uitvoerende: Ethno Vocal Trio
Label: Ararat 2007
Titel cd: ‘Oud Masterpieces’
21) Titel track: Seerdus Vera (Udi Hrant Kenkulian) 4’32
Uitvoerende: Alan Shavarsh Bardezbanian
Label: ARC EUCD 2085
Titel cd: ‘Songs from Georgia’
22) Titel track: Dalotsva (Trad.) 3’15
Uitvoerende: Kolkheti Ensemble
Label: Pan Records PAN 7010CD
Titel cd: ‘Trad. Songs from Georgia’
23) Titel track: Orovelo (Trad.) 4’01
Uitvoerende: Ensemble Kereoni
Label: ARC EUCD 1959
Titel cd: ‘Chonguri’
24) Titel track: Suliko (Trad.) 1’56
Uitvoerende: Ensemble Kereoni
Label: SKN 0101
Titel cd: ‘O Morning Breeze’
25) Titel track: Chkimi Toronji (Trad.) 3’55
Uitvoerende: Kavkasia
Label: Naxos World76014-2
Titel cd: ‘The world of the duduk’
26) Titel track: Brother Hunter (Trad.) 4’46
Uitvoerende: Djivan Gasparyan
Label: Melodia MEL CD 30 01545
Titel cd: ‘Ud Masterpieces’
27) Titel track: Tamzara (Trad.) 4’25
Uitvoerende: Alan Shavarsh Bardezbanian
Label: ARC EUCD 2085
(c) Mattie Poels.
